Wilbert Vermeij

Dr. ir. Wilbert Vermeij is expert op het gebied van DNA-schade en versnelde veroudering. Tijdens zijn promotieonderzoek aan de Universiteit Leiden ontdekte hij nieuwe functies van verhoorningsproteïnen van de huid elders in het lichaam onder stresscondities. Deze eiwitten bleken beschermende antioxidatieve capaciteiten te versterken en weefselregeneratie na beschadiging te versnellen. Vervolgens was hij als wetenschapper werkzaam bij DNage B.V., waar hij betrokken was bij de identificatie van biomarkers en aangrijpingspunten voor verschillende leeftijdsgerelateerde ziekten. In 2011 werd dit onderzoek voortgezet binnen de afdeling Moleculaire Genetica van het Erasmus MC in Rotterdam, een van ’s werelds toonaangevende onderzoeksgroepen op het gebied van DNA-reparatie.

Met behulp van muismodellen die zeldzame menselijke DNA-reparatiedeficiëntiesyndromen nauwkeurig nabootsen, toonden wij een causaal verband aan tussen DNA-schade en veroudering. Daarbij formuleerden we de hypothese dat versnelde veroudering kan optreden bij kinderen en volwassenen die tijdens hun kankerbehandeling zijn behandeld met DNA-beschadigende chemotherapie. Hij vertegenwoordigde de afdeling binnen het grote Europese consortium MarkAge, gericht op de identificatie van humane biomarkers als maat voor biologische leeftijd. Daarnaast was hij medeoprichter van AgenD, een spin-offbedrijf dat oplossingen ontwikkelde voor medische en gezondheidsproblemen die samenhangen met veroudering.

Hij ontdekte dat calorische restrictie (CR) talrijke aspecten van versnelde veroudering sterk vertraagt (Nature, 2016): progeroïde muizen behielden 50% meer neuronen, vertoonden lagere niveaus van DNA-schade en leefden driemaal zo lang. Hiervoor ontving hij de prestigieuze ADPS Longevity Research Award. Zelfs wanneer een DNA-reparatiedefect specifiek werd gericht op één subtype neuronen, wat leidde tot lokale versnelde veroudering en neurodegeneratie, verminderde CR de schadebelasting en bleef de neuronale functie behouden. Tegelijkertijd toonden wij aan dat, doordat DNA-schade stochastisch optreedt, langere genen sterker worden belemmerd en een grotere afname in transcriptie vertonen dan kortere genen (Nature, 2016). Dit fenomeen van transcriptiestress werd voor het eerst beschreven in DNA-reparatiedeficiënte muizen met versnelde veroudering en bij normale veroudering van het menselijk brein, en werd later door anderen bevestigd in verschillende organen en soorten. CR verminderde deze door DNA-schade geïnduceerde transcriptiestress door het verlagen van DNA-schadeniveaus en onthulde daarmee een van de mechanismen waarmee CR veroudering vertraagt, een proces dat sinds de ontdekking ervan circa 90 jaar geleden grotendeels onbegrepen was.

Opvallend is dat de beschermende respons van CR ook neurodegeneratie kan voorkomen en verminderen in modellen waarbij het DNA-reparatiedefect specifiek in één neuronale celtype aanwezig is. Dit wijst erop dat CR de opbouw van schade op intrinsiek celniveau beïnvloedt, zelfs in de hersenen waar transcriptieveranderingen door CR beperkt zijn vanwege de bloed-hersenbarrière. Dit suggereert dat CR mogelijk ook voordelen kan bieden bij ziekten waarbij een deel van het lichaam of brein versneld veroudert terwijl de rest nog als gezond wordt beschouwd (Frontiers in Aging Neuroscience, 2023). Daarnaast bleek dat de gunstige effecten van CR verder konden worden versterkt door combinatie met een interventie die spiergroei stimuleert, wat resulteerde in een verlengde levensduur, verbeterde gezondheid en minder schade, zelfs wanneer deze interventies laat in het leven werden toegepast (Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, 2024). Samen met clinici, onderzoekers en patiëntenorganisaties vertaalt hij deze bevindingen nu naar kinderen met genetische DNA-reparatiedeficiëntiesyndromen.

Sinds 2017 ontrafelt hij bij het Prinses Máxima Centrum en het Oncode Institute fundamenteel hoe DNA-schade, afkomstig van endogene en exogene bronnen, transcriptiestress veroorzaakt en bijdraagt aan natuurlijke en versnelde veroudering (Cancers, 2022; Best Paper Award). Daarnaast onderzoekt hij het effect van nutritionele preconditionering als effectieve interventie voor het behouden van gezondheid en het voorkomen van chirurgie-gerelateerde ischemie-reperfusieschade en chemo- en radiotherapiegeïnduceerde toxiciteit en late effecten bij pediatrische oncologiepatiënten, onder andere in de FIURTT-studie binnen het Máxima. Dit onderzoek omvat het volledige spectrum van gekweekte cellen, organoïden, organotypische weefselcoupes en muismodellen tot en met recente klinische studies bij patiënten.

LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/wilbert-vermeij-93b6a928/

ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9690-1385